ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )

401

شرح نهج البلاغة ( فارسي )

الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالْهُدى فَما رَبِحَتْ تِجارَتُهُمْ وَما كانُوا مُهْتَدِينَ « 64 » . ( 1723 - 1717 ) فرموده است : فاستبدل بالجذل . . . وتناسل الذريّة در اين فراز سخن امام ( ع ) تقديم وتأخيرى صورت گرفته است . بدين صورت كه بلافاصله پس از جملهء « والعزيمة بوهنه » فاستبدل نبوده است وتقدير كلام چنين بوده است : فاهبطه اللّه إلى دار البليّة وتناسل الذّريّة فاستبدل . . . پس از هبوط ، آدم به خداوند تضرّع كرد وخداوند توبهء أو را پذيرفت وبه أو كلمهء رحمت را آموخت . وبه وى وعدهء بازگشت به بهشت را داد . اهباط آدم پس از لغزش وفروختن بهشت به دنيا صورت گرفت . وقرآن كريم در سورهء بقره به همين ترتيب نقل كرده است : فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطانُ عَنْها فَأَخْرَجَهُما مِمَّا كانا فِيهِ وَقُلْنَا اهْبِطُوا « 65 » وپس از آن مىفرمايد : فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيْهِ . به همان ترتيبي كه امام ( ع ) داستان آدم را بيان كرده است در سورهء طه آمده است : وَعَصى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوى ثُمَّ اجْتَباهُ رَبُّهُ فَتابَ عَلَيْهِ وَهَدى قالَ اهْبِطا « 66 » . امام ( ع ) اجتباء وتوبه را بر اهباط مقدّم آورده است ، وهر دو صورت ( چه اهباط بر اجتباء وتوبه مقدم شود وچه نشود ) زيباست . حكما گفته‌اند معناى اهباط آدم فرود آمدن أو از جايگاه كرامت واستحقاق افاضهء نعيم بهشت است . به اين شرح كه هر گاه نفس ناطقه از خداوند سبحان روگرداند وبه پيروى شياطين وفرزندان جنّ ورضايت إبليس توجه كند از رحمت خدا دور مىشود وصفحهء دلش سياه واز قبول أنوار الهى ناتوان

--> ( 64 ) سورهء بقره ( 2 ) : آيهء ( 16 ) : ايشانند كه گمراهى را بر راه راست خريدند ، پس تجارت آنها سود نكرد وراه نيافتند . ( 65 ) سورهء بقره ( 2 ) : آيهء ( 36 ) : شيطان آنها را لغزاند واز آنجا كه بودند بيرونشان كرد به آنها گفتيم فرود آييد . . . آدم از پروردگارش كلماتي را آموخت كه موجب پذيرفتن توبهء أو شد . ( 66 ) سورهء طه ( 20 ) : آيهء ( 121 ) : آدم معصيت پروردگارش را كرد وبه گمراهى افتاد . سپس پروردگارش أو را مورد توجه قرار داد وتوبه‌اش را پذيرفت وهدايتش كرد وفرمود فرود آييد .